Küçük Asya Felaketi'nden Sonra Serez'de Mülteci İskânı

Toplumsal Tarih [Tarih Vakfı Yayınları]
239 (2013), 96 S., ISSN 1300-7025-9-1

[KanalKultur] - Toplumsal Tarih dergisi kasım 2013'te yayınlanan 239. sayısında "Küçük Asya Felaketi'nden Sonra Serez'de Mülteci İskânı" başlıklı yazıyı kapağa taşıdı.

Evangelia Balta ve Aytek Soner Alpan, "1923 Ahali Mübadelesi" neticesinde Yunanistan ve Türkiye'de milyonlarca insanın yerinden edilmesi sırasında Türkiye'den Serez'e giden nüfusun yaşadığı iskân sorunlarını ele alıyor.

Ece Zerman, Gülsün Karamustafa ile sanatçının bugüne kadarki en kapsamlı sergisi olan "Vadedilmiş Bir Sergi"'yi, oryantalizm, toplumsal cinsiyet ve göç gibi konular ekseninde sanatçı gözüyle nasıl değerlendirdiğini anlatıyor ve tarihle ilişkisini konuşuyor.

Mehmet Ö. Alkan, Cumhuriyet'ten daha eskiye giden Kürt meselesinin tarihi için önemli olan iki belgeyi; Dr. Şükrü [Sekban] tarafından yazılan ve Kürtlerin taleplerini sıralayan mektup ile 10 sene sonra Kürtlerin aslında Türk olduğunu anlatan kitapçığın hikâyesini sunuyor.

Zafer Toprak, Dante'nin La Vita Nuova'sı ve tam 623 yıl sonra Türkiye'de yayınlanan, Meşrutiyet düzeninin izleyeceği toplumsal dönüşümleri kapsayan Ziya Gökalp'in eseri Yeni Hayat'ı dönemin düşünce dünyası içinde inceliyor.

Ayşenur Korkmaz, Mustafa Kemal'in 24 Nisan 1920 tarihli meclis konuşmasında 1915-16'da Ermeni'lerin başına gelenleri 'fazahat' (rezillik) olarak nitelendirdiği meclis konuşmasını analiz ediyor.

Saro Dadyan, Osmanlı tarihinde gayrimüslimlerin memuriyete kabulü ve resmi unvan almaları yönündeki yeniliğin ilk örneklerinden Garabed Artin Davud Paşa'nın hayatını ve bürokrasideki yerini konu ediyor.

Alexandre Toumarkine, Türkiye'de az bilinen değerli Alman tarihçisi Gerd Krumeich ile Krumeich'in çalışmalarını ve dünya savaşı tarihçiliğini konuşuyor.

Türk-Yunan Zorunlu Nüfus Mübadelesi

[KanalKultur] - Balkan Savaşı sonrasında yüzbinlerce Müslüman savaşta yenik düşen Osmanlı ordusunun peşi sıra korku ve panik içinde doğdukları toprakları terk ederek Anadolu'ya sığındı. Benzer trajedi, 1922 yılında Kurtuluş Savaşı'nda yenik düşen Yunan ordusuyla beraber Anadolu'yu terk eden Ortodoks Rumların başına geldi. Bir ay gibi kısa bir süre içinde yüzbinlerce Ortodoks Rum Yunanistan'a sığındı. Yunanistan'ın nüfusu bir anda dörtte bir oranında arttı.

Yunanistan'da yerleşik Müslümanlarla Türkiye'de yerleşik Ortodoks Rumların zorunlu göçünü öngören "Mübadele Sözleşmesi" uyarınca; İstanbul'daki Ortodoks Rumlar ile Batı Trakya'daki Müslümanlar hariç, Yunanistan'da yerleşik bütün Müslümanlar Türkiye'ye, Türkiye'de yerleşik bütün Ortodoks Rumlar Yunanistan'a gönderildi... İki milyon civarında insan yurtlarından kopartılarak, yeni yerleşim bölgelerinde yaşamaya mecbur edildi. Türkiye tarihindeki bu kitlesel ve zorunlu göçe kısaca "mübadele", bu insanlara da "mübadil" deniyor...

30 ocak 1923 tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti ile Yunan Hükümeti arasında imzalanan ve yaklaşık iki milyon insanı doğdukları toprakları terk etmek zorunda bırakan Mübadele Sözleşmesi'nin 90'ıncı yıl dönümü vesilesiyle Lozan Mübadilleri Vakfı, Koç Üniversitesi Göç Araştırmaları Merkezi, Küçük Asya Araştırmaları Merkezi ve Azınlık Grupları Araştırma Merkezi 16 - 17 kasım 2013 tarihlerinde uluslararası bir sempozyum düzenledi.

Sempozyumun amacı, Türkiye ve Yunanistan halkları arasındaki anlayışın artmasına, barış kültürünün gelişmesine, çok kültürlü toplum anlayışının yerleşmesine ve mübadillerin geride bıraktıkları ya da yanlarında taşıdıkları kültür mirasının korunmasına katkı sağlamasıydı.

Sempozyumda, farklı bilim alanlarında Mübadele'yle ilgili konularda son yıllarda yapılan araştırmalar gündeme geldi ve Mübadele'nin değişik boyutlarına ilişkin yeni ve barışçı yaklaşımlar ortaya konuldu.

Sempozyumu Sefer Güvenç, Süleyman Mazlum, Tutku Vardağlı, Bilge Gönül, Hakan Uzbek, Ahmet İçduygu, Şener Aktürk, Deniz Karcı Korfalı, Paschalis M. Kitromidiles, Stavros Anestidis, Konstantinos Tsitselikis ve Georgios Mavrommatis organize etti.

Sempzoyuma "Açılış Konuşmaları"nı Şener Aktürk (Koç Üniversitesi) ve Ümit İşler (Lozan Mübadilleri Vakfı) yaptı. "Açılış Oturumu"nda Renee Hirschon (University of Oxford) ve Paschalis M. Kitromilides (Küçük Asya Araştırmaları Merkezi) söz aldı.

"Tarihsel Bağlam / Mübadelenin Nedenleri ve Motivasyonları", "Mübadelenin Siyasi Sonuçları", "Mübadelenin Ekonomik ve Sosyal Sonuçları", "Kent ve Mimarlık", "Kültürel ve Toplumsal Miras" ve "Yuvarlak Masa Değerlendirme Toplantısı" başlıklı oturumlarda katkı yapanlar şunlardı: