Toplumsal Tarih Mart 2015'te yayınlanan 255. sayısında Özde Çeliktemel-Thomen’in editörlüğünü yaptığı dosyayla, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e sinemayı mercek altına alıyor. Dosya yazıları Osmanlı’da çekilen ilk filmlerden Manaki Kardeşler’e, sinemanın iktidar ve tarihle ilişkisinden film yıldızı olmak isteyen gençlere verilen öğütlere uzanıyor.
“Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Türkiye Sinema Tarihi” başlıklı dosyada Özde Çeliktemel-Thomen, II. Abdülhamid döneminde sinemada denetim ve sansür mekanizmalarını inceliyor. Nezih Erdoğan nitrat filmlerin yol açtığı kazaları, yani küçük çaplı yangınları ve bunlara karşı alınan önlemleri anlatıyor. Saadet Özen, sinemanın tarihle kol kola girişini Manaki Kardeşlerin “Hürriyet” başlıklı film serisi üzerinden örnekliyor. Özge Özyılmaz 1930 ve 40’larda açılan “yıldız yarışmaları”nın mesajlarını, basına yansımaları üzerinden aktarıyor. Esin Paça Cengiz, Türkiye’de sinema, tarih ve temsil ilişkisi üzerine sorular sorup yanıtları tartışıyor.
Dosya dışı sayfalarda Mehmet Ö. Alkan “En Doğru Bildiğimizden Kuşkulanmak” dizisinin onuncu yazısını “İcadından 12 Eylül’e Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Türk Devleti Efsanesi” üzerine kuruyor. Alkan, metninde Cumhurbaşkanlığı forsunun hangi motivasyonla “icat” edilip sürdürülegeldiğini anlatıyor; forstaki 16 yıldızla temsil edilen Türk devletlerinin hangileri olduğu konusundaki tartışmaları tarih kitapları ve resmi kurumlarca hazırlanan listelerden izliyor.
“I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Ordusunda Ermeni Askerler” başlıklı yazısında Ayhan Aktar, Meşrutiyet döneminde 1909’da çıkarılan bir kanunla erkek gayrimüslim Osmanlı vatandaşlarının da askere alınmasından sonra, büyük savaş öncesinde ve savaş sırasındaki Ermeni subay ve askerlerin durumuna eğiliyor.
Rohat Alakom “Kandilli Kız Lisesi’nin İlk Müdiresi Hanna Hindbeck’in Öyküsü” başlıklı yazısında, bundan yaklaşık yüz yıl önce kurulan lisede görev yapan Hanna Hindbeck’in kimliği ve karanlıkta kalmış yaşam öyküsünü yeni bilgiler ışığında aydınlığa kavuşturuyor.
