Yakın Tarihten Notlar: Tanrı Nasıl Öldü? - Felsefe, Tanrı ve Din; Natüralizm, Ateizm ve Darwinizm

[KanalKultur] - "Eski Çağ'da Tanrılar, Tanrı, Tanrısızlık ve Ahlak", "Natüralizm, Ateizm ve Darwinizm", "'Tanrı' Nasıl 'Öldü'?", "Tanrı İnancı ve Felsefe"...

1 - 2 şubat 2013 tarihleri arasında "Assos'ta Felsefe Toplantıları" kapsamında "Felsefe, Tanrı ve Din" başlıklı bir toplantı düzenlendi.

Behramkale'de yapılan toplantıda, toplam sekiz konu başlığı tartışmaya açıldı. Halil Turan, Türker Armaner, Örsan K. Öymen, Barış Parkan, Ayhan Sol, Cemil Güzey, Oruç Aruoba ve Uluğ Nutku tarafından tartışmaya açılan konu başlıkları şunlardı:

Halil Turan: "Eski Çağ'da Tanrılar, Tanrı, Tanrısızlık ve Ahlak"; Türker Armaner: "Tapınak Yıkılırken Spinoza"; Örsan K. Öymen: "Hume'un Agnostisizmi ve Nietzsche'nin Ateizmi"; Barış Parkan: "Feuerbach, Marx ve Kierkegaard'da Din ve Bireyin Oluşumu"; Ayhan Sol: "Natüralizm, Ateizm ve Darwinizm"; Cemil Güzey: "Şair, Sezgi ve Hakikat"; Oruç Aruoba: "'Tanrı' Nasıl 'Öldü'?"; Uluğ Nutku: "Tanrı İnancı ve Felsefe".

Meraklısı için: Osmanlı Döneminde Evrimciler - Türlerin Kökeni'nin Yayınlanmasının 150. Yılında...

[KanalKultur] - 23 - 24 mayıs 2009 tarihleri arasında Üniversite Konseyleri Derneği tarafından "Türlerin Kökeni'nin Yayınlanmasının 150. Yılında II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu" düzenlendi. Sempozyumu Türk Tabipleri Birliği, 1. Bölge İstanbul Eczacı Odası ve İstanbul Tabip Odası da destekledi.

Üniversite Konseyleri Derneği, çağrı metninde adı geçen sempozyumun amaçlarını şu şekilde özetledi:

"Evrim düşüncesi, Charles Darwin'in Türlerin Kökeni Üzerine adlı eserinin 1859 yılında yayımlanmasıyla birlikte tarihte ilk kez bilimsel temele kavuştu. Aradan geçen 150 yıl boyunca bilimin yoğun sorgulamasından başarıyla çıkan ve yeryüzündeki canlı çeşitliliğini en iyi şekilde açıklayan evrim kuramı, özellikle 20. yüzyıl boyunca keşfedilen yeni taşıllar ve bilimin her dalında yapılan çalışmalarla daha da güçlü konuma geldi. Dahası evrimsel bilgi birikimi, tıp, tarım, doğal hayatı koruma gibi çok çeşitli alanlarda bilimsel ve teknolojik gelişmelerin önünü açtı.

Charles Darwin'in somutlaştırdığı evrim kuramı, ortaya atıldığından bu yana evrim ve bilim karşıtlığının hedefi olmuştur. Bu bağlamda evrime ve bilime karşı yürütülen çok yoğun kampanyalar sonucunda bilimsel gerçeklerin geniş toplum kesimlerine ulaşımı engellenmektedir. Ne yazık ki ülkemizde de durum farklı değildir. Bilim karşıtlığına 1985 yılında öğretim programlarında yer verilmeye başlanmış ve Türkiye 2000'li yıllarda Dünya'da ilk ve orta öğretimde bilimsel yöntemi yanlış öğreten tek laik ülke olarak ön plana çıkmıştır. Hatta, inanç ile bilim insan düşüncesinin birbiri ile çatışan karşıt ürünleriymiş gibi tanıtılarak, toplumun değer yargıları üzerinden yoğun bir kampanya yürütülmektedir. Bunun bir sonucu olarak, 34 çağdaş ülke arasında yapılan bir çalışmada evrim ve bilimin benimsenmesi açısından Türkiye, son sırada yer almaktadır.

Evrim, bilim ve toplumsal gelişme arasında sıkı bir ilişkinin olduğu yadsınamaz. Bu gerçekten yola çıkarak, "doğal seçilim yoluyla evrim" kuramını bizlere ilk tanıtan 'Türlerin Kökeni Üzerine' kitabının yayımlanmasının 150. yılında "II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu"nu düzenliyoruz. Konunun uzmanı bilim insanları ile eğitimcilerin konuşmacı olarak yer alacağı sempozyumda, hem evrim kuramı ayrıntılı olarak tanıtılacak, hem de çeşitli alanlardaki uygulamaları ele alınacaktır. Sempozyum aracılığı ile kuramı ve bilimsel düşünceyi kamuoyuna doğru şekilde tanıtmayı, toplum-bilim bağının güçlendirilmesini, mevcut önyargıların yıkılmasını ve ülkemizin ilerlemesine ve aydınlanmasına katkı sunmayı amaçlamaktayız."

Sempozyum "Düzenleme Kurulu", şu isimlerden oluştu: Cemsinan Deliduman (İTÜ), Can Karakaya (İstanbul Üniversitesi), Çiçek Dilek Özyeral Bakanay (Marmara Üniversitesi), Deniz Şahin (İTÜ), Ebru Aylar (Ankara Üniversitesi), Gökhan Akbay (ODTÜ), Iraz Akış (İstanbul Üniversitesi), İsmail K. Sağlam (Hacettepe Üniversitesi), İstem Fer (İTÜ), Kahraman İpekdal (Ahi Evran Üniversitesi), Mehmet Somel (CAS / MPG Partner Institute for Computational Biology / Shanghai), Nihan Elmas (İTÜ), Onur Doğan (Osmangazi Üniversitesi), Özgür Genç (Lozan Politeknik Üniversitesi - EPFL), Özgür Taşkın (Ondokuz Mayıs Üniversitesi), Sarp Kaya (Akdeniz Üniversitesi), Uğur Aksu (İstanbul Üniversitesi), Urartu Özgür Şeker (İTÜ), Ümit Aslanhan (İstanbul Üniversitesi), Zelal Durmuş (Biyoloji Öğretmeni).

Sempozyum "Bilim Kurulu"nda şu isimler bulunuyordu: Prof. Dr. Aslı Tolun (Boğaziçi Üniversitesi), Öğr. Gör. Dr. Ayhan Sol (ODTÜ), Prof. Dr. Aykut Kence (ODTÜ), Prof. Dr. Battal Çıplak (Akdeniz Üniversitesi), Prof. Dr. Celal Şengör (İTÜ), Yrd. Doç. Dr. Cemal Ün (Yıldız Teknik Üniversitesi), Prof. Dr. Fevzi Bardakçı (Adnan Menderes Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Hasan Aydın (Ondokuz Mayıs Üniversitesi), Prof. Dr. H. Hüseyin Başıbüyük (Cumhuriyet Üniversitesi), Doç. Dr. İslam Gündüz (Ondokuz Mayıs Üniversitesi), Prof. Dr. İzge Günal (Dokuz Eylül Üniversitesi), Prof. Dr. Mahinur Akkaya (ODTÜ), Prof. Dr. Mehmet Özdoğan (İstanbul Üniversitesi), Doç. Dr. Oğuz Altungöz (Dokuz Eylül Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Oğuz Özdemir (Muğla Üniversitesi), Prof. Dr. Sema Ergezen (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Serdar Demirgören (Ege Üniversitesi), Öğr. Gör. Dr. Serhat İrez (Marmara Üniversitesi), Doç. Dr. Süphan Karaytuğ (Mersin Üniversitesi), Prof. Dr. Yaman Örs (Akdeniz Üniversitesi) ve Yrd. Doç. Dr. Zeki Apaydın (Ondokuz Mayıs Üniversitesi).

Sempozyumdaki uluslararası katılımcılardan Prof. Dr. Douglas Futuyma (Davetli Konuşmacı), New York Eyalet Üniversitesi' nde ekoloji ve evrim profesörü olan Futuyma evrim konusundaki çalışmalarının yanı sıra önemli bir arazi biyoloğu. Evrimsel Biyoloji (Evolutionary Biology) adlı kitabı bütün dünyada ders kitabı olarak kullanılan Futuyma'nın lisans öğrencileri için bir kaynak niteliğindeki son kitabı Evolution 2005 yılında yayınlandı ve 2008 yılında Evrim adıyla Türkçe'ye çevrildi. Futuyma Evrim Çalışma Derneği'nin ve Amerikalı Doğa Bilimcileri Derneği'nin başkanlığını ve Evolution ve Annual Review of Ecology and Systematics dergilerinin editörlüğünü yaptı.. 25 Nisan 2006' da Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Bilimler Akademisi'ne üye olarak seçildi.

Meraklısı için: Darwin ve Evrimsel İktisat Sempozyumu üzerine

[KanalKultur] - Hacettepe Üniversitesi İktisat Bölümü Charles Darwin'in 200. doğum yıldönümü ve onun bilim dünyasında çığır açan eseri Türlerin Kökeni'nin yayınlanmasının 150. yıldönümü nedeniyle "Darwin Yılı" olarak ilan edilen 2009 yılı kapsamında 19 - 20 kasım 2009 tarihleri arasında "Darwin ve Evrimsel İktisat" başlıklı bir sempozyum düzenlendi.

İktisat biliminin mekanistik kabullere dayanan yerleşik yorumunun dünyada yaşanan krizle birlikte daha yüksek sesle sorgulanmaya başladığı bir dönemde gerçekleştirilen bu sempozyumda, Darwin'in ortaya koyduğu bilimsel modele yaslanan evrimsel iktisadın yerleşik iktisada bir alternatif oluşturup oluşturmadığı tartışmaya açıldı.

Bu çerçevede, sempozyumda, Darwin'in ortaya koyduğu bilimsel modelin temel unsurları, bu modelin iktisadi düşüncede nasıl bir değişime yol açtığı ve günümüzün sosyo-ekonomik gerçekliğini anlamada Darwin'den esinlenen iktisat anlayışının nasıl bir çerçeve sunduğu masaya yatırıldı.

Sempozyumda iki açılış bildirisi yer aldı: "Darwin, Evrim ve Evrimsel Biyoloji" (Ergi Deniz Özsoy) ve "Evrim Düşüncesi: Ekonomi Politikten 'İktisat'a..." (İşaya Üşür).

"Darwin ve Evrimsel İktisat Sempozyumu"nda "Evrimsel İktisat Teorisi", "İktisatta Evrimsel Yaklaşımın Temelleri", "İktisat Düşünürleri ve Evrimsel Yaklaşım", "Evrimsel İktisat Perspektifinden Teknolojik ve Kurumsal Değişim", "Evrim Teorisi ve Beşeri - Toplumsal Bilimler" başlıklı beş oturumda şu konularda 18 bildiri sunuldu:

Bugünün Dünyasında Evrimden Faydalanmak - Dilin Evrimi - Sanat ve Simgeselliğin Kökenleri Üzerine

Bilim ve Teknik [Tübitak]
42 (2009) 499, ISSN 977-1300-3380

[KanalKultur] - TÜBİTAK tarafından 2009 yılında yayınlanan Bilim ve Teknik Dergisi, 499. sayısında 'Evrim Kuramı'nı konu ediniyor. Derginin yeni sayısında "Darwin'in Yaşayan Mirası: 150 Yıl Sonra Evrim Kuramı " dosyası yer alırken, dergi "Charles Darwin 200 Yaşında", "Bugünün sorunlarını anlamak için 150 yıllık kılavuz - Evrim Teorisi" manşetinin yer aldığı kapakla yayınlanıyor.

Bilim ve Teknik Dergisi'nin yeni sayısında yer alan "Darwin'in Yaşayan Mirası: 150 Yıl Sonra Evrim Kuramı" başlıklı makalede, "Bir Viktoria dönemi amatörü usulca ve titizlikle yürüteceği gözlemlerle ömür boyu sürecek bir arayışa girdi ve doğal dünya hakkında düşündü. Sonuçta 150 yıl önce, çağımızın bilim gündemine hâlâ yön veren bir kuram üretti." deniyor.

Ayrıca, "Bugünün Dünyasında Evrimden Faydalanmak" başlığıyla yayınlanan makalede de "Evrimi anlamak sağlık hizmetleri, hukuki uygulamalar, ekoloji ve her türlü iyileştirme ve tasarım sorunlarının çözümüne yönelik güçlü teknolojilerin önünü açıyor. Charles Darwin, kuşlar ve böcekler üzerinde yaptığı çalışmaların getireceği çığır açan teknolojik gelişmeleri şüphesiz öngörmemişti. Evrimin tarihini ve mekanizmalarını kavrayışımızdaki ilerlemeler, bugün pek çok farklı alanı şekillendiren etkili uygulamaların yolunu açtı." görüşleri vurgulanıyor.

TÜBİTAK Popüler Bilim Yayınları Müdürü Genel Yayın Yönetmeni Adnan Bahadır, dergi için kaleme aldığı giriş yazısında özetle şu ibareleri kaydediyor:

"Çekingen ve titiz bir dehanın günümüzden tam bir buçuk asır önce yayımladığı devrimsel eseri "Doğal Seçilim Yoluyla Türlerin Kökeni ya da Hayat Mücadelesinde Avantajlı Irkların Konumu", 20 yılı aşan yorucu ve mükemmeliyetçi bir kişisel çalışmanın sonucuydu. Charles Darwin bu eserle, türlerin evrimi ve doğal seçilim gibi iki önemli kavramı kullanarak evrim kuramının temel sistematiğini ortaya koydu. Çevremizdeki canlı çeşitliliğinin oluşumuna dair neyin nasıl olduğunu açıklamaya çalışan bu eser, aynı zamanda modern biyoloji ve yaşam bilimlerinin de kuramsal temelini oluşturdu. Evrim kuramı, sonraki yıllarda popülasyon genetiği, biyokimya, genom bilimi ve moleküler hücre biyolojisindeki gelişmelerin yardımıyla evrimsel biyoloji adını verdiğimiz bir bilim dalına dönüştü.

Şu bir gerçek ki, bilim tarihinde çok az düşünce, yaşam, doğa ve insan bilimlerini evrim kuramı kadar etkileyebilmeyi başarmıştır. Evrim kuramı günümüzde, yaşam bilimlerinin yanı sıra çevre bilimleri, biyoteknoloji, optimizasyon, bilgisayar bilimleri, dilbilim, antropoloji, psikoloji ve ekonomi gibi farklı dallarda da uygulama alanı bulmakta, evrimsel düşünce pek çok bilimsel gelişmeye yön göstermektedir. Bugünün bilimi, doğayı ve olayları anlamlandırmak ve olaylar arasında ilişki kurmak için evrimsel düşünceden sıklıkla yararlanmaktadır..."

Dergide evrimle ilgili belli başlı şu makaleler yer alıyor: "Darwin'in Yaşayan Mirası: 150 Yıl Sonra Evrim Kuramı"; "Atomlardan Özelliklere Çeşitlilik"; "Doğal Seçilimin Genetikle Testi"; "Bugünün Dünyasında Evrimden Faydalanmak"; "Sanat ve Simgeselliğin Kökenleri Üzerine"; "Dilin Evrimi"; "DNA'mızdaki Virüs Fosilleri". [KanalKultur]

Bilim ve Teknik [Tübitak] 42 (2009) 499, ISSN 977-1300-3380

Darwinizmden Ateizme Türkiye'de Tarih Eğitiminin Evrimi

Toplumsal Tarih [Tarih Vakfı Yayınları]
216 (2011), 96 S., ISSN 1300-7025-9-1

[KanalKultur] - Toplumsal Tarih, aralık 2011'de yayınlanan 216. sayısında Zafer Toprak'ın "Darwinizmden Ateizme Türkiye'de Tarih Eğitiminin Evrimi" başlıklı yazısını kapağa taşıdı. Zafer Toprak incelemesine Tevrat'taki anlatıyı esas alarak II. Meşrutiyet öncesi kitaplarla başlıyor. Bu inceleme sayesinde 1908 sonrası ders kitaplarındaki uhrevi olanın dünyevi olandan ayrılması anlayışının Cumhuriyet döneminde de devam ettiği anlaşılıyor. Aynı dönemde Darwinizm konulu kitaplar yayınlanmaya başlıyor ve bunları "mukaddes"i silen ile "tarih-i tabii" anlayışıyla yazılmış diğer kitaplar izliyor. 1933 yılında çıkan Tarih-I kitabında Tanrı'yı insan zekasının icat ettiği okutuluyor. 1939'dan sonra ise başka bir yönelimin başlamasıyla Şemsettin Günaltay'ın lise tarih kitaplarında artık insanın evrimine ve "hayat zinciri"ne yer verilmez oluyor.

Zerrin İren Boynudelik, Padua'da Scrovegni Şapeli'nde bulunan Giotto di Bondone'nin 14. yüzyılda yaptığı freskleri tanıtıyor ve Avrupa resminin devrimci ustası Giotto'nun sanat tarihinde tuttuğu önemli yeri anlatıyor. Aylin Koçunyan ise "Nizâmnâme-i Millet-i Ermeniyân Anayasa mıydı?" başlığını taşıyan yazısında, 19.yüzyılda modernleşme ve sekülerleşme sürecine giren dünyada Osmanlı İmparatorluğu'nda yaşayan Ermeni cemaatiyle ilgili düzenlemelerin nasıl anayasa benzeri bir anlayışa doğru evrildiğini ortaya koyuyor.

Turhan Kaçar'ın uzun yıllardır Anadolu'daki Eskiçağ tarihi üzerine çalışan Michael Stephen ile gerçekleştirdiği söyleşide, Stephen Anadolu tarihine ilişkin bilgiler sunuyor ve arkeolojiyi turizmin hizmetine veren anlayışı eleştiriyor. Mete Tunçay, ABD'li gazeteci Clarence K. Streit'in gözünden 1920'li yılların Anadolu'sunun anlatıldığı Bilinmeyen Türkler / The Unknown Turks Mustafa Kemal Paşa, Milliyetçi Ankara ve Anadolu'da Gündelik Hayat Ocak-Mart 1921 kitabının Türkçe çevirisini değerlendiriyor. Elif Çağlı, 1930-1945 arasındaki dönemde Türkiye'de ulus-devletin ideal vatandaşlarını kurgulama sürecinde spor ve beden terbiyesinin bir araç olarak kullanılmasını ve kadınlar için nasıl bir "ideal" resmedildiğini sunuyor.