Yaşar Kalafat: Lezgiler'de Halk İnançları

Dr. Yaşar Kalafat

Lezgiler hakkındaki ilk bilgileri Ağdaş'ın Lezgi Mahallesi Şamil sokağında yaşamakta olan bir Lezgiden aldık.[1]

1979 yılı resmi kayıtlarına göre 383 000 Lezginin158.000'i Müslüman'dır ve Azerbaycan'da yaşamaktadır. Dillerinin Ahtı dialekti, Kuredi dialekti, Güney dialekti vardır. Edebi dilleri Güney dialektine dayanır kendilerini Lezgiyat olarak adlandırır Dağıstan''ın güneydoğusunda ve Azerbaycan'da yaşarlar.

Lezgiler'in hemen hepsi demircilik yapıyorlar. Ağdaş demircilerinin % 90'ı Lezgidir. Lezgiler'de örse ant içildiğini duymuştuk. Bunu doğrulamak istedik. Aldığımız" cevapda cürbe cür Lezgi var. Ahtılar, Lutullar falan var. Bunlardan aynı aileden gençlerin birisi Rutul'u anlayıp Ahti'yi anlamadığı olur. Ağdaş Lezgiler'inde örse ant içmek yoktur ancak demircilik Lezgiler'de nesilden nesile geçer. Demircilik bize uykuda Allah tarafından verilmiştir. Demircilik Lezgiler'e peygamber zildanı / kutsal vergisi armağanıdır." denir ve Hz. Davut (a.s) demirciliğin piri olarak bilinir. Hz. Davut (a.s.) ın demirciliğin piri olarak bilindiğini biz Adana yöresinden yaptığımız tespitlerde görmüş ve yayınlamıştık.

Lezgi ailelerde eskiden çok çocukluluk oldukça yaygında şimdilerde 2–3 çocuktan fazla yapılmamaktadır. Eskiden çocuklara isimlerini büyükler koyarlardı şimdi ise gençlerin kendileri isim koymaktadırlar. Çocuklar için ad seçilirken eskiden geçmiş büyüklerin isimleri verilirdi şimdi ise gençler hoşlarına giden ismi vermektedirler. [2]

Çocukların yaramazlıklarını anlatan bir tespitimiz oldu. 'Uşak olanda şeydan yaratılıp' çocuk dünyaya gelirken yaramaz ve afacan yaradılmıştır.

Lezgiler, Azerbaycan Türklerine Muğal demektedirler. Moğollara kız verip almakta bir sakınca görmemekle beraber Hıristiyanlara ve Karaçilere kız verilip alınmamaktadır. Mogollar ile Lezgilerin insan isimlerinde fark yoktur. Lezgiler mesela başka dinlerden kız alıp onlara kız vermezler. [3]

Lezgiler'de Lezgi olmayan Müslüman halka mesela Azerbaycanlı Lezgi olmayana kız verilir ve alınır ancak İsevi'ye kız verilip onlardan kız alınmaz. Lezgiler eskiden Karaçilere kız verip onlardan kız almazlardı. Şimdilerde bu katılık eskiye nazaran bir hayli kalkmış ilişkilerdeki sertlik yumuşamıştır. Lezgiler'le Karaçiler arasında evlilikler yapılmaktadır. [4]