Erken Cumhuriyet'in Bilimi: Antropoloji - Türkiye'de Fizik Antropolojinin Doğuşu

Toplumsal Tarih [Tarih Vakfı Yayınları]
204 (2010), 96 S., ISSN 1300-7025-9-1

[KanalKultur] - Toplumsal Tarih, 2010 aralık ayında yayınlanan 204. sayısında Salih Özbaran'ın "Osmanlı Sultanından Portekiz Kralına 'Name-i Hümâyûn' Eğer İstersen 'Sulh' ve 'Salah'! "başlıklı yazısını kapağa taşıdı. Dergini 204. sayısındaki başyazısında Özbaran, 16. yüzyılın ikinci yarısında Portekiz ile Osmanlı arasında Basra ve Hint okyanusuyla ilgili nüfuz mücadelesini özetledikten sonra, dönemin Osmanlı Sultanı Süleyman tarafından Portekiz Kralına gönderilmiş ve Türkçede daha önce yayınlanmamış iki name-i hümayunu, transkripsiyonu ve günümüz Türkçesine çevrilmiş hâliyle sunuyor.

Zafer Toprak, "Erken Cumhuriyet'in Bilimi: Antropoloji - Türkiye'de Fizik Antropolojinin Doğuşu" başlıklı yazısı ile erken Cumhuriyet döneminde sosyal bilimlerin evrimini ele alarak dil, tarih ve arkeoloji alanlarına uzanan bir yazı dizisine başlıyor. Bu dizinin ilk yazısında Türkiye'de fizik antropolojinin doğuşu inceleniyor.

İ. Arda Odabaşı, "Munis Tekinalp (Moiz Kohen)'in Erken Dönem Biyografisine ve Bibliyografyasına Katkı" başlıklı yazısı ile Türk düşünce tarihinin önemli ama ihmâl edilmiş simalarından Munis Tekinalp'in –diğer adıyla Moiz Kohen– biyografisine ve bibliyografyasına önemli katkılar sunuyor.

Serra Torun, Hamit Bozarslan ile "Ortadoğu: Bir Şiddet Tarihi" adlı kitabı üzerine gerçekleştirdiği söyleşide tarihçiliği, sosyal bilimleri, Ortadoğu'daki toplumsal hareketleri, Kürt çalışmalarının bugünü ve geleceğini, sözlü tarihi ve sosyal bilimlerin tuzak kavramlarını konuşuyor.

Mehmet Ö. Alkan, "En Doğru Bildiğimiz Yanlışlar" başlığı altında Atatürk'ün ilk önce Kemal olan ikinci isminin nüfus cüzdanında, dergi kapaklarında ve başka yerlerde nasıl "Kamâl" ve buna bağlı olarak "Kamâliste" olarak değiştirildiğini ardından nasıl tekrar Kemal olduğunu anlatıyor.

Meraklısı için: IV. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu Üzerine

[KanalKultur] - IV. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu 4 - 6 kasım 2010 tarihleri arasında Ankara'da Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi'nde düzenlendi. Sempozyum; Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi ve Ahi Evran Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Antropoloji bölümlerinin katılımlarıyla gerçekleştirildi.

Düzenleme Kurulu Başkanlığını Prof. Dr. Metin Özbek ile Prof. Dr. Erksin Güleç yaptı. Düzenleme Kurulu üyeleri şu isimlerden oluştu: Prof. Dr. Yılmaz Selim Erdal, Doç. Dr. İsmail Özer, Doç. Dr. Timur Gültekin, Doç. Dr. Mehmet Sağır, Doç. Dr. Şakir Önder Özkurt, Doç. Dr. Başak Koca Özer, Yrd. Doç. Dr. A. Cem Erkman, Dr. Ömür Dilek Erdal, Dr. Gülfem Uysal, Araş.Gör. Ali Metin Büyükkarakaya.

Prof. Dr. Selahattin Salman, Prof. Dr. Ali Demirsoy, Prof. Dr. Galip Akın, Prof. Dr. Tuncer Korkmaz, Prof. Dr. Murat Yurdakök, Prof. Dr. İlter Uzel, Prof. Dr. Türkan Kutluay Merdol, Prof. Dr. Semra Ciğer, Prof. Dr. Haluk İşeri, Prof. Dr. Sezgin İlgi, Prof. Dr. Ercüment Çolak ile Prof. Dr. Ertunç Gündüz'ün "Bilimsel Danışma Kurulu" üyeliğini üstlendi.

4. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu'nda insan evrimi, iskelet biyolojisi, paleopatoloji, dental antropoloji, demografi, adli bilimler, büyüme ve gelişme, beslenme, zooarkeoloji, ergonomi, spor antropolojisi, paleontoloji, paleoekoloji, moleküler biyoloji, gerontoloji ve gömü gelenekleri gibi alanlarda yürütülen araştırmalar paylaşıldı.

Sempozyum, Prof. Dr. Metin Özbek (Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Bölümü Başkanı), Prof. Dr. Musa Yaşar Sağlam (Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dekanı), Prof. Dr. Rahmi Er (Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dekanı), Prof. Dr. Selahattin Salman (Ahi Evran Üniversitesi Rektörü) ve Prof. Dr. Uğur Erdener'in (Hacettepe Üniversitesi Rektörü) açılış konuşmalarıyla başladı. Ardından Prof. Dr. Ali Demirsoy, "Evrim Gerçeği"ni irdelediği bir panel yapıldı.

İnsan Evrimi ve Yayılımı, Tarih Öncesinde İlginç Bir Estetik Anlayış, Müslümantepe Eski Tunç Çağı gömü geleneği... 5. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu

[KanalKultur] - "Neden yaşlanıyoruz?" "Orta Paleolitik Dönem taş alet endüstrisi"; "İlk modernlerin Dünya'ya yayılımındaki genetik ve kültürel kanıtlar"; "Geleneksel mutfak kültürünün beslenme açısından önemi"; "Beslenme ve yoksulluk"; "Geçmişten günümüze obezite"; "Müslümantepe Eski Tunç Çağı gömü geleneği"; "Ortaçağ Anadolu topluluklarında demografik yapı"; "Kriminal Antropolojide ısırık izlerinden kimliklendirme üzerine deneysel bir araştırma"; "Hominoid evriminde son gelişmeler"; "Türkiye'de fosil araştırmaları ve sorunları"...

Hacettepe Üniversitesi ve Ankara Üniversitesi'nin desteğiyle Ankara Üniversitesi DTCF'de 24 – 25 ekim 2013 tarihleri arasında "5. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu" düzenleniyor. Sempozyum Düzenleme Kurulu Başkanlıklarının Prof. Dr. Erksin Güleç ve Prof. Dr. Yılmaz Selim Erdal yürütüyor. Bilimsel Danışma Kurulu'nda ise şu isimler bulunuyor: Prof. Dr. Metin Özbek (Hacettepe Üniversitesi); Prof. Dr. Galip Akın (Ankara Üniversitesi); Prof. Dr. Ercüment Çolak (Ankara Üniversitesi); Prof. Dr. Murat Yurdakök (Hacettepe Üniversitesi); Prof. Dr. İrfan Kandemir (Ankara Üniversitesi); Prof. Dr. Semra Ciğer (Hacettepe Üniversitesi); Prof. Dr. İbrahim Tekdemir (Ankara Üniversitesi); Prof. Dr. Sezgin İlgi (Hacettepe Üniversitesi); Prof. Dr. İlter Uzel (İstanbul Aydın Üniversitesi); Prof. Dr. Ertunç Gündüz (Hacettepe Üniversitesi).

Sempozyumda "İnsan Evrimi ve Yayılımı", "Beslenme – Büyüme ve Gelişme", "Paleopatoloji", "Moleküler Biyoloji – İnsan Genetiği", "İskelet Biyolojisi", "Paleontoloji – Zooarkeoloji", "Adli Bilimler – Dental Antropoloji" ana başlıklarında toplam 7 oturumda 32 sunum yapılıyor ve "Açılış Konuşmaları"nın ardınan "Dünden Bugüne Biyolojik Antropoloji Sempozyumları" başlıklı bir dia gösterisi de bulunuyor. Ayrıca Prof. Dr. Elena Godina (Moscow State University, Russian Federation - 19th Congress of the European Anthropological Association Başkanı) "Recent Secular Changes in Russia" ve Prof. Dr. Metin Özbek (Hacettepe Üniversitesi, Antropoloji Bölümü) "Tarih Öncesinde İlginç Bir Estetik Anlayış: Baş Biçimini Bozma Adeti" konularında birer konferans veriyor. Sempozyumda 31 poster bildiri de meraklısını bilgilendiriyor.

5. Ulusal Biyolojik Antropoloji Sempozyumu'nda şu sunumlar tartışmaya açılıyor:

Erdentuğ, Nermin [Nermin Erdentuğ]

Prof. Dr. Nermin Erdentuğ
(1917 - 2000)

[KanalKultur] - Prof. Dr. Nermin Erdentuğ (1917 - 2000): Nermin (Asaf Aygen) Erdentuğ, Türk antropolog.* Birinci Dünya Savaşı'nda, Arabistan'da görevli doktor babasının İngiliz esiri olarak getirildiği Malta'da 25.12.1917'de doğdu.

İlkokul ve ortaokulu Çanakkale'de, liseyi İstanbul’da (İstanbul Kız Lisesi), 1936'da bitirdi. 1940 yılında Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi "Antropoloji Kürsüsü"nden mezun olduktan sonra, Atatürk'ün, ilk mezunlardan uygun olanların kürsülerde asistan kalması talimatı üzerine, asistanlığa atandı ve burada "fizik antropoloji" dalında doktorasını 1942'de tamamladı. Daha sonra da, aynı kürsüde, 1944'de, Türk üniversitelerinde "etnoloji" alanında "doçent" ünvanını alan ilk Türk bilim kadını oldu.

1949 - 1951 yılları arasında görgü ve bilgisini artırmak üzere İngiltere ve İskandinav ülkelerinde buldu. Oxford Üniversitesi Sosyal Antropoloji Enstitüsü'nde bir yıl, diğer İngiliz üniversitelerinde kısa sürelerle ve dokuz ay kadar da İskandinav (Kopenhag, Oslo, Stockholm) müze ve üniversitelerinde alanı ile ilgili araştırmalar yaptı. Türkiye'ye döndükten sonra, Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi Antropoloji kürsüsünde ilk defa olarak "sosyal antropoloji" ve "alan araştırması" (field work) derslerini açarak, sosyal antropolojinin D.T.C.F.'de kurucusu oldu ve "uygulamalı antropoloji" şeklinde yorumladığı bu alanın "etnoloji"ye bağlı bir yan disiplin olarak gelişmesini sağladı.

1956'da gittiği Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çeşitli üniversitelerde (Vanderbilt, Wichita, California ve Philadelphia) alanı ile ilgili incelemelerde bulundu, seminerler ve konferanslar verdi.

1959'da memlekete döndükten bir yıl kadar sonra da Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi'nde "etnoloji profesörlüğü"ne yükseldi.

1961'de bağımsız bir kürsüye dönüşen "Etnoloji Kürsüsü"ndeki ders programını, bu sefer Amerikan kültürel antropolojisinin özelliklerini ve yaklaşımlarını yansıtacak şekilde güncelleştirdi.

1960'lı yıllarda, Sosyal Hizmetler Akademisi'nin kuruluşuna katkı yaptı ve bu arada, Akademi'nin temel dersleri arasına alınmasını sağladığı "sosyal antropoloji" derslerini başlattı. Aynı şekilde, 1968'de A.Ü. Eğitim Fakültesi, 1970 yılında da Diyarbakır Tıp Fakültesi Halk Sağlığı kürsüsünde açtığı "sosyal antropoloji" derslerinin bu kuruluşların öğretim programlarına alınmasını sağladı. Daha sonraki yıllarda, bu konudaki bir dersin S.S.Y.B. Yüksek Sağlık Meslek Okulları ders programlarına dahil edilmesi de yine onun bu konudaki çabaları sonucu gerçekleşti.

Nermin Erdentuğ, 1952 - 1955 yıllarında yaptığı Hal ve Sün köyleri (Elazığ) incelemeleri ile Türkiye'de anket metodu dışında, "katılarak gözlem" tekniğini alan araştırmasında ilk uygulayan Türk bilim kadını oldu. Ayrıca, kendi zamanının geçerli ekolü olan fonksiyonalizm çerçevesinde, bu ülkedeki Türk kültürü ve köy incelemelerine önemli ölçüde katkılarda bulundu.

Hem kendi çalışmalarında hem de yönetmiş olduğu lisans, yüksek lisans ve doktora tezlerinde, Türkiye'de kırsal kesiminde kültür değişmesi ve sorunlarına, kültür-eğitim ilişkisine, kırsal kesimde kalkınma çalışmalarında hizmet ve personel açısından (özellikle sağlık hizmetleriyle ilgili olarak) sorunlara öncelik verdi.

Nermin Erdentuğ, 1960'lı yılların başından beri, Uluslararası Antropoloji ve Etnoloji Bilimleri Daimi Konseyi'nin, Şevket Aziz Kansu'dan sonra ikinci Türk üyesi oldu ve uluslararası düzeyde çeşitli ülkelerde düzenlenen toplantılarda ülkesini temsil etti.

A.Ü.D.T.C.F'deki Etnoloji kürsüsü, 1980 yılında "Sosyal Antropoloji Birimi" ve "Halkbilim" diye ikiye ayrılana kadar, 1961- 1980 yılları arasında bu kürsünün, bölünme ile de "Sosyal Antropoloji Birimi"nin başkanlığını üstlendi.

1981'de kurulan Yükseköğretim Kurulu'nun Türk üniversitelerine getirdiği yeni örgütlenme ile bu birimin "Antropoloji Bölümü"nün bir alt birimine dönüşmesi üzerine de 1982'de hem "Sosyal Antropoloji Anabilim Dalı" hem de "Antropoloji Bölümü" başkanlığına atandı. "Sosyal Antropoloji Anabilim Dalı" Başkanlığı’nı 1983'de, kendi isteği ile başkasına devretti; ama emekli olduğu Ocak 1985 tarihine kadar Bölüm’ünün başkanlığını sürdürdü.

Antropoloji

Antropoloji (Fizik Antropoloji
 - Paleoantropoloji -
Sosyal Antropoloji) 25 (2013)
[Ankara Üniversitesi DTCF Yayını,
Ankara Üniversitesi Basımsevi,
Ankara 2013, 154 S.,
ISSN: 0-378-2891]

[KanalKultur] - Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü'nün süreli yayını "Antropoloji" dergisinin 25. sayısı yayınlandı.

İlk kez 1963 yılında Ord. Prof. Dr. Şevket Aziz Kansu'nun editörlüğünde çıkarılmaya başlanan "Antropoloji" dergisinde Paleoantropoloji, Fizik Antropoloji, Sosyal Antropoloji, Sosyal Bilimler, Adli Bilimler, Etnoloji, Halk Bilimi, Anatomi, Tıp, Biyoloji, Paleontoloji, Primataloji gibi bilim dallarıyla ilgili araştırma ve derleme makaleleri yayınlanıyor.

Prof. Dr. Ayla Sevim Erol'un editörlüğünde yayınlanan Antropoloji dergisinin 25. sayısında, 2012 yılında emekli olan Prof. Dr. Zafer İlbars'ın biyografisi yanında, Fizik Antropoloji, Paleoantropoloji ve Sosyal Antropoloji alanlarıyla ilgili altı makale yer alıyor.

Dergide Berna Alpagut, Zafer İlbars'ın biyografisini "Prof. Dr. Zafer İlbars'ın Özgeçmişi ve Çalışmaları" başlıklı makalesinde kayda alıyor.

Galip Akın, "Yüzyılımızın Temel Sorunlarından Biri: Buzulların Erimesi" başlıklı makalesinde insan kaynaklı doğa felaketi olan küresel ısınma sonucunda buzulların erimesi, deniz seviyelerinin yükselmesi, kuraklık, çölleşme, sel, heyelan, erozyon, kasırga gibi birçok felaketin meydana gelişini ele alıyor. Bununla birlikte oluşabilecek açlık, susuzluk ve salgın hastalıklar gibi büyük felaketlere dikkat çekiyor.

Timur Gültekin, "İlköğretim Okulu Öğrencilerinde Obezite Sorunları: Çubuk Örneği" adlı çalışmasında Çubuk'ta fazla kilolu ve obezite yaygınlığını ortaya koyuyor.

Urungu Akgül, "Eylem Antropolojisinin Bileşenleri Olarak ÇED ve SED" başlıklı yazısında "Sosyal Etki Değerlendirmesi" (SED) ve "Çevresel Etki Değerlendirmesi"ni (ÇED) irdeliyor ve dezavantajlı gruplar için, onların yenilenebilir kaynaklarını korumak suretiyle, geçim kaynaklarının sürdürülebilirliğine ilişkin çözümler sunuyor. Yazar, dergide yer alan "Uygulamalı Antropolojinin Gelişimine Genel Bir Bakış" başlıklı makalesinde de "Uygulamalı Antropoloji" kapsamında sosyal antropologların birincil önceliğinin birlikte çalıştıkları dezavantajlı ve yerli grupların haklarını korumak olduğuna değiniyor.

Alim Koray Cengiz ise, "Dolmuş İçi ve Dışı Nesneler ve Yazılar Aracılığıyla Kimliğin İfşası"nda Serinyol - merkez ilçe Antakya arasında çalışan Serinyol dolmuşlarını inceliyor; dolmuşlarda bulunan nesneleri, aksesuarları ve yazıları maddi kültür çerçevesinde ele alıyor; şoförlerin gündelik hayatında yer alan maddi kültür nesneleri aracılığıyla kolektif ve bireysel kimliğe ulaşmaya yönelik incelemelerde bulunuluyor...

Nalan Damla Yılmaz Usta da "Iasos (Bizans Dönemi) Toplumunda Ağız Ve Diş Sağlığı" adını verdiği çalışmasında, Iasos (Kıyıkışlacık / Muğla) antik kentinde 1979-1987 yılları arasında yapılan kazılarda Bazilika yanında yer alan Bizans Dönemi mezarlığında ele geçirilen 230 bireye ait iskelet kalıntılasından hareketle, Iasos Bizans Dönemi toplumunun diş aşınması, çürüme, apse, alveol kaybı, diş taşı, antemortem diş kaybı (AMDK) ve hypoplasia oranlarını belirliyor; elde edilen bulguları Anadolu’nun diğer iskelet topluluklarına ait verilerle karşılaştırıyor. [KanalKultur]

Antropoloji (Fizik Antropoloji - Paleoantropoloji - Sosyal Antropoloji) 25 (2013) [Ankara Üniversitesi DTCF Yayını, Ankara Üniversitesi Basımsevi, Ankara 2013, 154 S., ISSN: 0-378-2891]